Συστήματα μέτρησης αγαθών στην Κέρκυρα (16ος-18ος αι.)

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει όποιος ασχολείται με τη μελέτη της ιστορίας της Κέρκυρας, και ειδικά με ζητήματα που άπτονται της οικονομίας και της αγροτικής παραγωγής, είναι η πληθώρα των μέτρων και των σταθμών που χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν.

Το ομολογουμένως απλό, βασισμένο στο δεκαδικό, σύγχρονο μετρικό σύστημα επινοήθηκε μόλις πριν από τρεις αιώνες. Πρωτοχρησιμοποιήθηκε στην επαναστατική Γαλλία στα τέλη του 18^ου αιώνα και από τότε κέρδιζε προοδευτικά έδαφος, μέχρι την υιοθέτησή του ως διεθνές σύστημα τον 20^ο αιώνα. Μέχρι τότε, όμως, σχεδόν κάθε κράτος χρησιμοποιούσε τα δικά του μέτρα και σταθμά, πράγμα που δυσκόλευε τις συναλλαγές, αλλά και τους σύγχρονους ιστορικούς.

Στις αρχειακές πηγές που αφορούν την περίοδο της βενετοκρατίας στην Κέρκυρα, σε διάφορα έγγραφα, όπως συμβάσεις, διακανονισμούς, προικοσύμφωνα και άλλα συμβόλαια, απαντούν πολλές μονάδες μέτρησης, την αξία των οποίων συχνά δυσκολευόμαστε να προσδιορίσουμε.

Η μεγαλύτερη δυσκολία έγκειται στο ότι για κάθε είδος αγαθών χρησιμοποιούταν συχνά διαφορετικό μετρικό σύστημα. Π.χ., για το λάδι ή το κρασί χρησιμοποιούσαν τη βαρέλα ή την ξέστα, για τα δημητριακά το μόδι ή το μουτζούρι, ενώ άλλα προϊόντα τα μετρούσαν σε λίτρες. Κι αν αυτά τα μέτρα αντιστοιχούν σε συγκεκριμένα δοχεία, τα οποία τουλάχιστον είχαν σταθερό όγκο, τι να πει κανείς για την αλεσιά, που χρησιμοποιούταν ως μονάδα μέτρησης ελαιοκάρπου; Είχαν όλα τα ελαιοτριβεία τις ίδιες δυνατότητες; Τα πιεστήριά τους χωρούσαν ακριβώς την ίδια ποσότητα ελαιοκάρπου;

Στα παρακάτω αποσπάσματα εμφανίζονται αρκετές από τις παλιές μονάδες μέτρησης διάφορων προϊόντων, τις οποίες, μάλιστα έχουμε συναντήσει σε προηγούμενα άρθρα:

Αποσπάσματα νοταρικών πράξεων με διάφορα μέτρα (16^ος -17^ος αι.)

2/5/1621

…. Τον τόπον όνπερ έχει εις το χωρίον των Κουραμάδων, λεγόμενον εις τα Δέντρα. Το τρίτο ελεύθερο από παντός βάρους έως μιζουριού μισού…

Α.Ν.Κ., Συμβ., Τόμος Β 57

4/6/1584

…επούλησε προς αυτόν εις τον καιρόν της εσοδείας της ερχαμένης του τρύγου του παρόντος χρόνου κρασί βαρέλες 24 προς λίτρες 4 την βαρέλαν…

Α.Ν.Κ., Συμβ., Τόμος Χ 18, σ. 301

16/10/1569

…. Του χρεωστή λάδι μίλιτρα 7, δίδοντάς το έως τον ερχάμενον Δικέμβριον, το δε στάρι το επαράδωσε … τον κάθε χρόνον στάρι δεκάλιτρα πέντε…

Α.Ν.Κ., Συμβ., Τόμος Γ 154

5/2/1542

…κρασίον μέτρα τρία ως φαίνεται παρά μίας γραφής νοταρικής…

Α.Ν.Κ., Συμβ., Τόμος Μ 181, σ. 41

Με βάση τα παραπάνω, είναι σαφές ότι ένας πίνακας με τις αντιστοιχίες των παλιών μέτρων με τα σημερινά αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τη μελέτη της τοπικής ιστορίας.

_______________________________

Γλωσσάριο

Αλεσιά: μονάδα μέτρησης ελαιοκάρπου, ίση με τη συνήθη χωρητικότητα του πιεστηρίου = 18 ξέστες: 288 λίτρα

Βαρέλα: δοχείο και μονάδα μέτρησης υγρών, περίπου ίση με 64 λίτρα.

Καρτεζί: μονάδα μέτρησης υγρών, περίπου ίσο με 0,14 λίτρα

Λίτρα: (βενετική) μονάδα μέτρησης βάρους, ιση με 456 γραμμάρια

Μουτζούρι ή μιζούρι: μονάδα μέτρησης στερεών, ίσο με 24 λίτρα.

Ξέστα: δοχείο και μονάδα μέτρησης υγρών, ίση με 16 λίτρα.

(το παρόν άρθρο συντάχθηκε από τον Ανδρέα Γραμμένο και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Η Κέρκυρα Σήμερα", 1932009, σ. 3)