Οι Κερκυραίοι και η Μουσική: παράδοση αιώνων

Ο Αύγουστος είναι στην Κέρκυρα ένας μήνας γεμάτος πολιτιστικές εκδηλώσεις. Παντού στο νησί, στην πόλη και την ύπαιθρο, σε σχεδόν καθημερινή βάση, πραγματοποιούνται μουσικές κυρίως εκδηλώσεις, με πυρήνες τις πολυάριθμες φιλαρμονικές μας. Η μουσική αποτελεί εδώ και αιώνες μία σταθερή αξία για τους Κερκυραίους.

Η ιστορία της ανάπτυξης της μουσικής στην Κέρκυρα ξεκινάει από πολύ παλιά. Για τους βυζαντινούς και τους πρώτους αιώνες των δυτικών κυρίαρχων δεν διαθέτουμε πολλά στοιχεία. Φαίνεται, πάντως, ότι η Κέρκυρα ακολουθούσε τη βυζαντινή παράδοση, σύμφωνα με την οποία η μουσική ήταν κυρίως εκκλησιαστική, αν και για την περίοδο αυτή το ίδιο ίσχυε και στην υπόλοιπη χριστιανική Ευρώπη.

Φυσικά, παράλληλα προς την εκκλησιαστική μουσική, υπήρχε και η λαϊκή, η οποία έτερπε τον απλό λαό στα πανηγύρια, τους γάμους και σε άλλες περιστάσεις, καθώς και η “επίσημη”, η οποία ακουγόταν σε στρατιωτικές τελετές ή στις επίσημες τελετές της διοίκησης. Η λαϊκή μουσική στηριζόταν κυρίως στους ήχους πνευστών, όπως οι αυλοί διαφόρων τύπων, κρουστών, αλλά δεν μπορούμε να αποκλείσουμε τη χρήση και κάποιων έγχορδων, όπως το σαντούρι.

Σε κάθε περίπτωση, η Κέρκυρα, ως εξάρτημα της Δύσης, ήρθε από νωρίς σε επαφή - ή μάλλον συμμετείχε – με την ανάπτυξη της κοσμικής μουσικής στην Ευρώπη, η οποία συντελέστηκε στα χρόνια της Αναγέννησης. Στις αρχές του 16ου αιώνα εμφανίστηκαν “ελαφρά” είδη μουσικής, τα οποία χαρακτηρίζονται από την εύθυμη διάθεσή τους και την απλότητά τους. Μέχρι τα μέσα του αιώνα, είχε διαμορφωθεί στην Ιταλία το “καντσόνε”, ένα μουσικό είδος ρυθμικό, “ελαφρύ” και γρήγορο, το οποίο παιζόταν κυρίως από χάλκινα πνευστά.

Η ανάπτυξη της κοσμικής, “λαϊκής” μουσικής είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση νέων μουσικών οργάνων και την προσπάθεια τελειοποίησής τους από τους κατασκευαστές. Ταυτόχρονα, οι γνώστες των οργάνων αυτών έγιαν ανάρπαστοι, τόσο ως εκτελεστές της νέας μουσικής, όσο και ως δάσκαλοι για όσους επιθυμούσαν να μάθουν τα νέα όργανα.

Αν και η Κέρκυρα εκείνη την εποχή τοποθετείται γενικά στην περιφέρεια της Δυτικής Ευρώπης, φαίνεται ότι οι ντόπιοι παρακολουθούσαν από κοντά τις εξελίξεις στη μουσική, στοιχείο που καταδεικνύει ότι οι Κερκυραίοι έτρεφαν ανέκαθεν μεγάλη εκτίμηση στην τέχνη του πενταγράμμου. Όπως αποκαλύπτει το παρακάτω έγγραφο από το Ιστορικό Αρχείο της Κέρκυρας, ήδη από τα μέσα του 16ου αιώνα, στο νησί υπήρχαν ορχήστρες χάλκινων πνευστών και δάσκαλοι που δίδασκαν την τέχνη τους.


Σύμβαση διδασκαλίας τρομπέτας (Κέρκυρα 16ος αι.)

αφμθ΄(1549) ημέρα η΄(8η) μηνός Οκτωβρίου
τη αυτή (ημέρα), Μαστρο Βαλέριος Καλαβρέζος τρουμπετάς, παρών ομολόγησεν ότι υπόσχεται να μαθητεύση τον παρόντα Πιέρον, ανηψιόν του παρόντος Μαστρο Ϊάκουμου Μωραΐτη ταρανέζου, την τρουμπέτα, όπου να είναι μάστορας να πέζη με την συντροφείαν1. Ο δε ρηθείς Μαστρο Ϊάκουμος υπόσχεται χρεωστή να δώση και πληρώση προς τον άνωθεν Μαστρο Βαλέριον, διά όνομα του ανηψιού αυτού, Πιέρου, διά την μάθηση όπου του θέλη μαθητεύση, δουκάτα δέκα. Και αν ουδέν τον ήθελε μαθητεύση τεντέροντας2 ο ρηθής Πιέρος να χρεωστή ο άνωθεν Μαστρο Βαλέριος να τον πληρώση όλα τα ντάνα και ιντερέσα3. Και αν ήθελε λίψη από ετία του ρηθέντος Πιέρου, αν ουδέν ήθελε τεντέρη, να χρεωστή να πληρώνη τα ρηθέντα δουκάτα ι΄(10). Και ούτως εσυμφώνησαν υπό μαρτυρίας Μαστρο Γεωργίου Κοκικόρη τρουμπετά και Μαστρο Μπατίστα Πισμούντη τρουμπετά.
......................
αφνγ΄(1553), Αυγούστου ζ΄(7η). Ηλιώθη δια θελήσεως των άνωθεν δύο μερών Μαστρο Βαλέριου και κυρ Πιέρου, ότι είναι ευχαριστημένοι το έν μέρος εκ το έτερον. Υπό μαρτυρίας κυρ Δημητρίου Τζικλίνου και Μαστρο Λιού Σφακιώτη

Α.Ν.Κ., Συμβ., Τόμος Β 176, Φ. 9, σ. 212r

Όπως προκύπτει από το παραπάνω έγγραφο, στη Νότια Ιταλία είχε ήδη συσταθεί συντεχνία μουσικών, καθώς τον τίτλο του “Μάστορα” μπορούσε να φέρει μόνο αυτός που είχε αναγνωριστεί ως “μάστορας” από τη συντεχνία. Επίσης, προκύπτει ότι μία “συντροφία”, μία ορχήστρα δηλαδή, είχε συσταθεί στην Κέρκυρα από Καλαβρέζους και μερικούς Κερκυραίους μουσικούς. Η μεγάλη υπόληψη που είχαν από τότε οι Κερκυραίοι στη μουσική, φαίνεται και από τη μεγάλη αμοιβή που ο Μαστρο Ιάκουμος είναι διατεθειμένος να καταβάλει ώστε ο ανηψιός του να μάθει την τέχνη της τρομπέτας.

(Το παρόν άρθρο συντάχθηκε από τον Ανδρέα Γραμμένο και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Η Κέρκυρα Σήμερα" )